عوارض نزدن ضد آفتاب؛ فواید و تاثیر ضد آفتاب بر پوست
عوارض نزدن ضد آفتاب همیشه با سوختگی شروع نمی‌شود؛ بیشترش آرام و بی‌صدا جمع می‌شود و سال‌ها بعد به شکل لک، چین‌وچروک و حتی سرطان پوست خودش را نشان می‌دهد. خبر خوب این است که یک کارآزمایی بزرگ نشان داده ضد آفتاب روزانه، روند پیری پوست را واقعاً کند می‌کند. در این راهنما می‌خوانید چرا باید ضد آفتاب بزنیم، حتی در زمستان و روزهای ابری، و چطور درست بزنیم.
نزدن ضد آفتاب در کوتاه‌مدت آفتاب‌سوختگی و تیرگی می‌دهد، در میان‌مدت لک و ملاسما را بدتر می‌کند و در بلندمدت باعث پیری زودرس پوست و افزایش خطر سرطان پوست می‌شود.
در یک کارآزمایی تصادفی روی ۹۰۳ بزرگسال، کسانی که هر روز ضد آفتاب زدند بعد از ۴.۵ سال ۲۴ درصد پیری پوست کمتری داشتند. ضد آفتاب طیف‌گسترده را هر روز، حتی در زمستان، بزنید و در فضای باز هر دو ساعت تجدید کنید.
عوارض نزدن ضد آفتاب؛ از امروز تا ۲۰ سال بعد
اثر آفتاب روی پوست تجمعی است. بعضی عوارض همان روز دیده می‌شوند و بعضی سال‌ها بعد:
برای دیدن ستون‌های بیشتر، جدول را بکشید ↔
زمان | عارضه | توضیح |
|---|---|---|
همان روز | آفتاب‌سوختگی | قرمزی، سوزش و گاهی تاول؛ هر سوختگی آسیب DNA پوست است |
چند روز تا چند هفته | تیرگی و برنزه شدن | واکنش دفاعی پوست به آسیب، نه نشانه‌ی سلامت |
ماه‌ها | لک، کک‌ومک و ملاسما | آفتاب لک‌ها و جای جوش را تیره‌تر و ماندگارتر می‌کند |
سال‌ها | پیری زودرس (فتوایجینگ) | چین‌وچروک، شل شدن پوست، زبری و لکه‌های پیری |
سال‌ها | ضایعات پیش‌سرطانی و سرطان پوست | از جمله ملانوما، خطرناک‌ترین نوع سرطان پوست |
UVA و UVB چه فرقی دارند؟
نور خورشید دو نوع پرتو فرابنفش مهم دارد. UVB عامل اصلی آفتاب‌سوختگی است و عدد SPF مقدار محافظت در برابر آن را نشان می‌دهد. UVA عمیق‌تر نفوذ می‌کند، در پیری پوست و لک نقش دارد و بخشی از آن از شیشه و ابر هم عبور می‌کند. برای همین ضد آفتاب باید «طیف‌گسترده» (Broad Spectrum) باشد تا هر دو را پوشش دهد.
مالیدن آب لیمو یا مرکبات روی پوست و بعد رفتن زیر آفتاب می‌تواند واکنش سوختگی و لک تیره بدهد. جزئیات را در مقاله‌ی آیا لیمو برای پوست خوب است بخوانید.
تاثیر ضد آفتاب بر پوست؛ شواهد علمی
درباره‌ی تاثیر ضد آفتاب بر پوست، مهم‌ترین شواهد از کارآزمایی بلندمدت «نامبور» در استرالیا آمده است:
برای دیدن ستون‌های بیشتر، جدول را بکشید ↔
مطالعه | نتیجه |
|---|---|
پیری پوست (Hughes و همکاران، ۲۰۱۳) | ۹۰۳ بزرگسال زیر ۵۵ سال؛ گروهی که هر روز ضد آفتاب SPF15 طیف‌گسترده زدند، بعد از ۴.۵ سال ۲۴ درصد پیری پوست کمتری داشتند. مکمل بتاکاروتن اثری نداشت. |
ملانوما (Green و همکاران، ۲۰۱۱) | ۱۶۲۱ بزرگسال؛ ده سال بعد از کارآزمایی، در گروه ضد آفتاب روزانه ۱۱ ملانوما و در گروه مقایسه ۲۲ ملانوما دیده شد. کاهش ملانوماهای مهاجم چشمگیرتر بود (۳ در برابر ۱۱). |
نتیجه‌ی ملانوما در مرز معنی‌داری آماری بود، ولی نویسندگان نتیجه گرفتند ملانوما ممکن است با ضد آفتاب منظم قابل پیشگیری باشد. متن مطالعه در PubMed هست. نکته‌ی جالب دیگر: SPF15 حدود ۹۴ درصد و SPF40 حدود ۹۷.۵ درصد پرتو UVB را فیلتر می‌کند؛ پس SPF بالاتر محافظت را دو برابر نمی‌کند، فقط کمی بیشترش می‌کند.
فواید ضد آفتاب
اگر بپرسید فواید ضد آفتاب دقیقاً چیست، این پنج مورد پشتوانه‌ی علمی دارند:
- پیشگیری از آفتاب‌سوختگی و آسیب کوتاه‌مدت پوست.
- کند کردن پیری پوست: چین‌وچروک و زبری کمتر، طبق همان کارآزمایی.
- کاهش خطر سرطان پوست، به‌خصوص سرطان سلول سنگفرشی و احتمالاً ملانوما.
- کنترل لک و ملاسما: بدون ضد آفتاب، هیچ کرم ضد لکی نتیجه‌ی ماندگار نمی‌دهد.
- اهمیت ضد آفتاب در درمان: کمک به ماندگاری درمان‌های پوستی مثل سرم ویتامین C و رتینوئیدها.
برای درمان لک، درمان لک قهوه‌ای صورت و بهترین سرم ویتامین C برای لک را ببینید.
چرا باید ضد آفتاب بزنیم، حتی در زمستان و خانه؟
بزرگ‌ترین اشتباه این است که ضد آفتاب را فقط برای تابستان و ساحل بدانیم. اهمیت ضد آفتاب در این موقعیت‌ها کمتر دیده می‌شود:
- روزهای ابری: بخش زیادی از پرتو فرابنفش از ابر عبور می‌کند.
- زمستان و برف: برف پرتو فرابنفش را بازتاب می‌دهد و تابش را بیشتر می‌کند.
- ارتفاع: با بالا رفتن از سطح دریا، شدت پرتو فرابنفش بیشتر می‌شود؛ شهرهایی مثل تهران در ارتفاع بالاتری هستند.
- کنار پنجره و در ماشین: UVA از شیشه عبور می‌کند.
- مسیرهای کوتاه روزانه: چند دقیقه آفتاب هر روز در طول سال‌ها جمع می‌شود.
ضد آفتاب را چطور درست بزنیم؟
- طیف‌گسترده و SPF حداقل ۳۰: متخصصان پوست معمولاً SPF ۳۰ یا بیشتر را برای مصرف روزانه توصیه می‌کنند.
- مقدار کافی: بیشتر مردم کمتر از مقداری که در آزمایش SPF استفاده می‌شود می‌زنند و در عمل محافظت کمتری می‌گیرند. لایه‌ی کامل و یکدست روی صورت، گوش‌ها و گردن بزنید.
- آخرین مرحله‌ی روتین صبح: بعد از مرطوب‌کننده و قبل از آرایش. ترتیب کامل را در روتین مراقبت از پوست ببینید.
- تجدید هر دو ساعت: در فضای باز، و بعد از شنا یا تعریق زیاد.
- کرم پودر SPFدار کافی نیست: معمولاً آن‌قدر زیاد زده نمی‌شود که به عدد روی برچسب برسد.
- محافظت کامل: کلاه لبه‌دار، عینک آفتابی و دوری از آفتاب ظهر، کنار ضد آفتاب.
پوست چرب: فلوئید یا ژل بدون چربی و مات. پوست خشک: کرم با مرطوب‌کننده. پوست حساس و قرمز: فیلتر فیزیکی یا مینرال (زینک اکساید یا تیتانیوم دی‌اکسید). اگر پوشش می‌خواهید: ضد آفتاب رنگی. راهنمای انتخاب برند را در بهترین برند ضد آفتاب از نظر متخصصان پوست بخوانید.
ضد آفتاب فیزیکی یا شیمیایی؟
هر دو نوع اگر طیف‌گسترده باشند و درست زده شوند، محافظت می‌کنند. فرقشان بیشتر در احساس روی پوست و تحمل است:
برای دیدن ستون‌های بیشتر، جدول را بکشید ↔
ویژگی | فیزیکی (مینرال) | شیمیایی |
|---|---|---|
ماده‌ی مؤثره | زینک اکساید، تیتانیوم دی‌اکسید | فیلترهای جذب‌کننده‌ی پرتو |
احساس روی پوست | گاهی سفیدک می‌گذارد؛ نسخه‌های رنگی بهترند | سبک‌تر و بی‌رنگ‌تر |
پوست حساس | معمولاً بهتر تحمل می‌شود | گاهی سوزش یا حساسیت |
مصرف روزانه زیر آرایش | نسخه‌ی رنگی مناسب است | معمولاً راحت‌تر |
چه ساعت‌هایی آفتاب خطرناک‌تر است؟
شدت پرتو فرابنفش حدود ظهر بیشتر است. یک قاعده‌ی ساده: اگر سایه‌تان از قدتان کوتاه‌تر است، آفتاب در شدیدترین حالت است و سایه گرفتن، کلاه و تجدید ضد آفتاب اهمیت بیشتری دارد. در روزهای تابستان، ورزش و پیاده‌روی را به صبح زود یا عصر منتقل کنید. شاخص UV در اپلیکیشن‌های هواشناسی گوشی هم شدت روز را نشان می‌دهد؛ از عدد ۳ به بالا محافظت لازم است.
ضد آفتاب کنار آنتی‌اکسیدان‌های موضعی بهتر کار می‌کند. اثر ویتامین C روی پوست و کلاژن را در تاثیر ویتامین سی بر پوست و بهترین مکمل کلاژن بخوانید.
باورهای اشتباه درباره‌ی ضد آفتاب
برای دیدن ستون‌های بیشتر، جدول را بکشید ↔
باور | واقعیت |
|---|---|
پوست تیره ضد آفتاب نمی‌خواهد | پوست تیره کمتر می‌سوزد ولی لک و ملاسما در آن شایع‌تر است و همچنان آسیب می‌بیند |
SPF ۱۰۰ دو برابر SPF ۵۰ محافظت می‌کند | تفاوت در درصد فیلتر UVB کم است؛ تجدید منظم مهم‌تر از عدد بالاست |
زمستان و روز ابری لازم نیست | پرتو فرابنفش از ابر عبور می‌کند و برف آن را بازتاب می‌دهد |
ضد آفتاب جلوی ساخت ویتامین D را کامل می‌گیرد | در عمل بیشتر مردم ضد آفتاب را آن‌قدر کامل نمی‌زنند؛ اگر کمبود دارید، مکمل بهترین راه است |
یک بار صبح برای کل روز کافی است | در فضای باز هر دو ساعت باید تجدید شود |
قرص ضد آفتاب جای کرم را می‌گیرد | هیچ مکمل خوراکی جایگزین ضد آفتاب موضعی نیست |
عوارض خود ضد آفتاب؛ کی باید عوضش کرد؟
ضد آفتاب برای بیشتر افراد بی‌خطر است، ولی گاهی این مشکلات پیش می‌آید:
- جوش: فرمول سنگین و چرب در پوست مستعد آکنه؛ نوع بدون چربی و «غیرکومدون‌زا» انتخاب کنید.
- حساسیت و سوزش: معمولاً به عطر یا بعضی فیلترهای شیمیایی؛ فیلتر فیزیکی را امتحان کنید.
- سوزش چشم: برای دور چشم، محصول مخصوص چشم یا فیلتر فیزیکی بهتر است.
- نوزادان زیر ۶ ماه: سایه و لباس مناسب‌تر از ضد آفتاب است؛ با پزشک اطفال مشورت کنید.
اگر لکه‌های سفید یا تغییر رنگ غیرعادی در پوستتان دیدید، انواع لکه‌های سفید پوستی را بخوانید و به پزشک پوست مراجعه کنید.
ضد آفتاب‌های موجود در ژن سبز
این ضد آفتاب‌ها را بر اساس نوع پوست گروه‌بندی کرده‌ایم. روی برچسب «طیف‌گسترده» و عدد SPF را چک کنید و اگر پوست حساس دارید، اول روی بخش کوچکی امتحان کنید:
پوست چرب و مستعد جوش
برای دیدن ستون‌های بیشتر، جدول را بکشید ↔
محصول | مناسب برای |
|---|---|
پوست چرب و جوش‌دار | |
پوست چرب؛ ظاهر مات | |
بافت ژلی سبک برای پوست چرب | |
پوست چرب | |
پوست چرب و مختلط |
پوست خشک، حساس و قرمز
برای دیدن ستون‌های بیشتر، جدول را بکشید ↔
محصول | مناسب برای |
|---|---|
پوست خشک | |
پوست حساس و قرمز | |
پوست حساس؛ فیلتر فیزیکی | |
پوست حساس؛ فیلتر مینرال |
رنگی و همه‌کاره
برای دیدن ستون‌های بیشتر، جدول را بکشید ↔
محصول | مناسب برای |
|---|---|
پوشش سبک و یکدست‌کننده | |
جایگزین کرم پودر سبک | |
رنگی، مقاوم در برابر آب و عرق | |
کرم پودر با محافظت | |
مصرف روزانه | |
مقاوم در برابر آب و عرق | |
مصرف روزانه | |
مصرف روزانه | |
مصرف روزانه |
مخصوص لک، آقایان، دور چشم و ورزش
برای دیدن ستون‌های بیشتر، جدول را بکشید ↔
محصول | مناسب برای |
|---|---|
پوست مستعد لک و ملاسما | |
آقایان | |
دور چشم | |
ورزش و فضای باز |
ضد آفتاب روزانه ارزان‌ترین و مؤثرترین ضد پیری پوست است.
عوارض نزدن ضد آفتاب؛ جمع‌بندی
عوارض نزدن ضد آفتاب از آفتاب‌سوختگی و لک شروع می‌شود و به پیری زودرس و افزایش خطر سرطان پوست می‌رسد. در مقابل، شواهد کارآزمایی بالینی نشان می‌دهد ضد آفتاب روزانه پیری پوست را کند می‌کند و احتمالاً خطر ملانوما را هم کم می‌کند.
سه کار را از امروز شروع کنید: هر صبح ضد آفتاب طیف‌گسترده با SPF حداقل ۳۰ بزنید، حتی در زمستان و روزهای ابری؛ در فضای باز هر دو ساعت تجدیدش کنید؛ و ضد آفتاب را متناسب با نوع پوستتان انتخاب کنید تا مصرفش را ادامه دهید.
هشدار مهم: این مقاله جنبه‌ی آموزشی دارد و جایگزین معاینه‌ی پزشک پوست نیست. اگر خال یا لکه‌ای تغییر رنگ، اندازه یا شکل داد، خونریزی کرد یا زخم خوب‌نشونده دارید، فوراً به پزشک پوست مراجعه کنید. برای نوزادان، دوران بارداری یا پوست بسیار حساس با پزشک مشورت کنید.
منابع
- Hughes MCB, et al. Sunscreen and Prevention of Skin Aging: A Randomized Trial. Ann Intern Med, 2013;158:781-90 (summary).
- Green AC, et al. Reduced melanoma after regular sunscreen use: randomized trial follow-up. J Clin Oncol, 2011;29(3):257-63.
- QIMR Berghofer. World-first study proves daily sunscreen prevents skin ageing.
- NBC News. Daily sunscreen can slow skin aging, study finds.
ب
من زهرا گلشنی هستم، کارشناس سئو و محتوا در داروخانه آنلاین ژن سبز، با بیش از دو سال و نیم سابقه کار در سئو و دیجیتال مارکتینگ. باور دارم پشت هر جست‌وجو یک سؤال واقعی است. به همین دلیل موضوع مقاله‌ها را از میان پرسش‌هایی انتخاب می‌کنم که مخاطبان واقعاً به دنبال پاسخ آن هستند و تلاش می‌کنم هر مطلب دقیقاً به همان پرسش جواب دهد. در ژن سبز درباره ویتامین‌ها و مواد معدنی، مکمل‌های ورزشی، مراقبت از پوست و مو و سلامت زنان می‌نویسم؛ از زمان مناسب مصرف قرص آهن و بیوتین تا انتخاب ضدآفتاب و مقایسه انواع پروتئین وی. اطلاعات مقاله‌ها را از منابع معتبر علمی و مراجع رسمی سلامت، مانند مؤسسه ملی سلامت آمریکا (NIH) و سرویس سلامت ملی بریتانیا (NHS)، می‌گیرم و فهرست منابع را در انتهای مطلب می‌آورم. تلاش می‌کنم روشن بگویم هر ادعا چه میزان پشتوانه علمی دارد و در کنار فواید، دوز مصرف، موارد منع مصرف و زمان مراجعه به پزشک را هم بیان کنم. مطالب ژن سبز صرفاً جنبه اطلاع‌رسانی دارند و جایگزین تشخیص، مشاوره یا درمان پزشک و داروساز نیستند. ژن سبز همراه شما در مسیر سلامتی
افزودن دیدگاه